امروزه شیوه تماشای محتوای تصویری تغییر زیادی کرده است. کاربران دیگر مانند گذشته مجبور نیستند در ساعت مشخصی مقابل تلویزیون بنشینند تا برنامه مورد علاقه خود را از دست ندهند. سرویسهای دیجیتال به مخاطبان اجازه میدهند فیلم، سریال، مستند، محتوای آموزشی و بسیاری از برنامههای دیگر را در زمان دلخواه انتخاب و تماشا کنند. یکی از مهمترین فناوریهایی که این نوع تجربه تماشای محتوا را فراهم میکند، VOD یا Video On Demand است.
اما IPTV VOD چیست؟ VOD در IPTV به بخشی از خدمات یک سرویس تلویزیونی مبتنی بر شبکه IP گفته میشود که به کاربر اجازه میدهد محتوای ذخیرهشده را هر زمان که بخواهد انتخاب و مشاهده کند. در این حالت، برخلاف پخش زنده تلویزیونی، زمان تماشای محتوا توسط شبکه تعیین نمیشود و کاربر کنترل بیشتری روی نحوه مشاهده و زمان پخش آن دارد.
در این مقاله بررسی میکنیم VOD چیست، چگونه کار میکند، چه تفاوتی با IPTV و پخش زنده دارد و چرا یکی از قابلیتهای مهم سرویسهای IPTV محسوب میشود.
VOD چیست؟
VOD مخفف Video On Demand و به معنای «ویدئوی درخواستی» است. در این مدل، محتوای ویدیویی از قبل روی زیرساخت سرویس ذخیره شده و کاربر میتواند از میان محتوای موجود، گزینه مورد نظر خود را انتخاب و تماشا کند.
برای مثال، تصور کنید وارد بخش فیلم یک سرویس IPTV شدهاید. به جای اینکه منتظر پخش یک فیلم در ساعت خاصی باشید، میتوانید عنوان مورد نظر خود را از میان فیلمهای موجود انتخاب کنید و همان لحظه پخش آن را شروع کنید. همچنین امکاناتی مانند توقف، ادامه پخش، جلو بردن و عقب بردن ویدئو نیز معمولاً در اختیار کاربر قرار دارد.
بنابراین، مهمترین تفاوت VOD با تلویزیون سنتی در نحوه کنترل زمان تماشا است. در تلویزیون خطی، شبکه برنامه و زمان پخش را تعیین میکند؛ اما در VOD، این کاربر است که مشخص میکند چه محتوایی را در چه زمانی و با چه ترتیبی مشاهده کند.
IPTV VOD چیست؟
IPTV VOD به ارائه محتوای ویدئویی درخواستی در بستر سرویس IPTV گفته میشود. در یک سرویس IPTV ممکن است بخشی از محتوا به صورت زنده پخش شود و بخش دیگری در قالب آرشیو یا VOD در اختیار کاربران قرار گیرد.
برای نمونه، یک سرویس IPTV میتواند شامل کانالهای تلویزیونی زنده، شبکههای ورزشی، آرشیو برنامهها و یک کتابخانه فیلم و سریال باشد. کاربر برای تماشای محتوای زنده، شبکه مورد نظر را انتخاب میکند؛ اما برای مشاهده یک فیلم یا برنامه آرشیوی، وارد بخش VOD میشود.
به همین دلیل، IPTV و VOD دو مفهوم کاملاً یکسان نیستند. IPTV به بستر و روش ارائه خدمات تلویزیونی و ویدیویی از طریق شبکه IP اشاره دارد، در حالی که VOD یکی از قابلیتها و سرویسهایی است که میتواند در یک پلتفرم IPTV ارائه شود.
VOD چگونه کار میکند؟
عملکرد VOD در ظاهر ساده است؛ کاربر یک محتوا را انتخاب میکند و ویدئو برای او پخش میشود. با این حال، در پشت این تجربه ساده، چند بخش فنی با یکدیگر همکاری میکنند.
ابتدا محتوای ویدیویی روی زیرساخت ذخیرهسازی یا سرور مربوط به سرویس قرار میگیرد. سپس نسخههای مناسب محتوا برای کیفیتها و شرایط مختلف شبکه آماده میشوند. هنگامی که کاربر یک فیلم را انتخاب میکند، درخواست پخش به سیستم ارسال میشود و محتوای مورد نظر از زیرساخت توزیع به دستگاه کاربر منتقل خواهد شد.
پخشکننده ویدئو نیز اطلاعات دریافتی را پردازش کرده و نمایش میدهد. بسته به طراحی سرویس، سیستم میتواند کیفیت پخش را با توجه به وضعیت اینترنت تغییر دهد تا احتمال توقف یا افت شدید کیفیت کمتر شود.
به زبان ساده، روند کار را میتوان اینگونه در نظر گرفت:
ذخیره محتوا ← آمادهسازی ویدئو ← انتخاب محتوا توسط کاربر ← ارسال درخواست ← دریافت داده ← پخش ویدئو
در سرویسهای حرفهای ممکن است قابلیتهای دیگری مانند مدیریت دسترسی کاربران، تبلیغات، سیستم پرداخت، ثبت سابقه تماشا و محافظت از محتوای دیجیتال نیز در این فرآیند وجود داشته باشد.
مهمترین ویژگیهای VOD چیست؟
یکی از دلایل اصلی محبوبیت VOD، آزادی عمل بیشتری است که در اختیار بیننده قرار میدهد. مهمترین ویژگیهای این سرویس عبارتاند از:
- تماشای محتوا در زمان دلخواه
کاربر برای تماشای فیلم یا برنامه مورد نظر به زمان پخش مشخصی وابسته نیست. این موضوع بهخصوص برای افرادی که برنامه روزانه شلوغی دارند اهمیت زیادی دارد.
- کنترل روی پخش ویدئو
توقف، ادامه، جلو بردن و عقب بردن ویدئو از قابلیتهای رایج VOD هستند. در نتیجه، بیننده میتواند کنترل بیشتری روی روند تماشای محتوا داشته باشد.
- دسترسی به آرشیو محتوا
سرویسهای VOD میتوانند مجموعهای از فیلمها، سریالها، برنامههای تلویزیونی، مستندها و محتوای آموزشی را در یک محیط واحد در اختیار کاربر قرار دهند.
- جستوجوی آسان
در یک پلتفرم VOD مناسب، کاربر میتواند محتوا را بر اساس نام، ژانر، بازیگران یا دستهبندیهای مختلف پیدا کند. این قابلیت باعث میشود پیدا کردن یک فیلم در میان تعداد زیادی محتوا سادهتر شود.
- پیشنهاد محتوای مرتبط
برخی سرویسها با بررسی رفتار کاربران، سابقه تماشا و علایق آنها، محتوای مشابه یا پیشنهادی نمایش میدهند. این قابلیت میتواند تجربه کاربری را شخصیتر کند.
- مدیریت دسترسی به محتوا
در سرویسهایی که برای کودکان یا محیطهای سازمانی استفاده میشوند، امکان کنترل یا محدود کردن دسترسی به برخی محتواها اهمیت زیادی دارد.
تفاوت IPTV با VOD چیست؟
یکی از سوالات رایج کاربران این است که تفاوت IPTV و VOD چیست؟ پاسخ این است که این دو اصطلاح به یک مفهوم اشاره نمیکنند.
IPTV یک روش ارائه محتوای تلویزیونی از طریق زیرساخت مبتنی بر IP است. این محتوا میتواند شامل شبکههای زنده، برنامههای آرشیوی، VOD و سرویسهای تعاملی باشد.
اما VOD نوعی سرویس محتوایی است که در آن کاربر، محتوای مورد نظر خود را انتخاب میکند و در زمان دلخواه به آن دسترسی پیدا میکند.
بنابراین میتوان گفت:
IPTV یک بستر یا روش ارائه محتواست، در حالی که VOD یکی از روشهای ارائه و مصرف محتوای ویدیویی است.
به همین دلیل، ممکن است یک سرویس IPTV دارای VOD باشد، اما IPTV و VOD را نمیتوان دو نام متفاوت برای یک فناوری در نظر گرفت.
تفاوت VOD و پخش زنده چیست؟
VOD و Live TV هر دو میتوانند در یک سرویس IPTV در کنار یکدیگر ارائه شوند، اما تجربه کاربری آنها متفاوت است.
در پخش زنده، محتوا در زمان مشخصی در حال انتشار است و بیننده در همان بازه زمانی آن را دنبال میکند. برای مثال، مسابقه ورزشی، اخبار یا یک رویداد زنده نمونهای از این نوع محتوا هستند.
در مقابل، محتوای VOD از قبل آماده و ذخیره شده و کاربر میتواند زمان شروع تماشا را خودش تعیین کند.
برای نمونه، اگر یک همایش به صورت زنده پخش شود، کاربران آن را در زمان برگزاری دنبال میکنند. اگر نسخه ضبطشده همایش بعداً در بخش VOD قرار بگیرد، افراد میتوانند در زمان دیگری آن را مشاهده کنند.
این دو سرویس حتی میتوانند مکمل یکدیگر باشند و با ارائه همزمان محتوای زنده و درخواستی، تجربه کاملتری برای مخاطب ایجاد کنند.
انواع مدلهای VOD
همه سرویسهای ویدئوی درخواستی با یک مدل تجاری کار نمیکنند. روش دسترسی کاربران به محتوا میتواند بسته به نوع سرویس متفاوت باشد.
- VOD اشتراکی یا SVOD
در مدل اشتراکی، کاربر با پرداخت هزینه مشخص برای یک دوره زمانی، به مجموعهای از محتواها دسترسی پیدا میکند. اشتراک میتواند ماهانه، سالانه یا بر اساس مدل تجاری سرویس تعریف شود.
این شیوه برای پلتفرمهایی مناسب است که تعداد زیادی فیلم، سریال و محتوای اختصاصی ارائه میدهند.
- پرداخت برای یک محتوا یا TVOD
در این مدل، کاربر برای دسترسی به یک فیلم یا برنامه مشخص هزینه پرداخت میکند. در بعضی سرویسها امکان اجاره محتوا برای مدت محدود و در برخی دیگر خرید دسترسی دیجیتال وجود دارد.
این روش به کاربر اجازه میدهد بدون خرید اشتراک کامل، تنها برای محتوایی که واقعاً قصد تماشای آن را دارد هزینه کند.
- VOD مبتنی بر تبلیغات یا AVOD
در این مدل، بخشی از هزینه ارائه سرویس از طریق تبلیغات تأمین میشود. ممکن است کاربر بدون پرداخت هزینه مستقیم به محتوا دسترسی داشته باشد، اما قبل یا در طول پخش ویدئو تبلیغات مشاهده کند.
این مدل در بسیاری از سرویسهای ویدیویی رایگان مورد استفاده قرار گرفته است.
VOD چه کاربردهایی دارد؟
کاربرد VOD تنها به تماشای فیلم و سریال در خانه محدود نمیشود. این فناوری میتواند در محیطهای مختلفی مورد استفاده قرار گیرد.
- هتلها
هتلها میتوانند مجموعهای از فیلمها، برنامههای سرگرمی و محتوای اختصاصی را از طریق تلویزیون داخل اتاق در اختیار مهمانان قرار دهند. این قابلیت میتواند بخشی از تجربه دیجیتال مهمان را شکل دهد.
- بیمارستانها و مراکز درمانی
در مراکز درمانی، VOD میتواند برای ارائه محتوای سرگرمی، آموزشی یا اطلاعرسانی به بیماران مورد استفاده قرار گیرد. دسترسی بیمار به محتوای متنوع میتواند تجربه استفاده از تلویزیون را کاربردیتر کند.
- هواپیما و حملونقل
سیستمهای سرگرمی داخل هواپیما نیز از نمونههای شناختهشده استفاده از ویدئوی درخواستی هستند. مسافر میتواند از میان محتوای موجود، گزینه مورد نظر خود را انتخاب و در طول سفر مشاهده کند.
- آموزش و سازمانها
دورههای آموزشی ضبطشده، جلسات سازمانی، وبینارها و محتوای آموزشی را میتوان در قالب VOD در اختیار کاربران قرار داد. مزیت این روش آن است که مخاطب مجبور نیست حتماً در زمان برگزاری یک جلسه حضور داشته باشد.
- مراکز تفریحی و تجاری
در مراکز عمومی و مجموعههای تفریحی نیز VOD میتواند برای سرگرمی یا ارائه محتوای اختصاصی مورد استفاده قرار گیرد.
مزایای VOD برای کاربران
مهمترین مزیت VOD این است که کنترل بیشتری نسبت به تلویزیون خطی در اختیار مخاطب قرار میدهد. کاربر لازم نیست برنامه خود را با جدول پخش شبکه هماهنگ کند و میتواند محتوای مناسب را خودش انتخاب کند.
از طرف دیگر، وجود یک آرشیو متمرکز باعث میشود دسترسی به محتوا راحتتر باشد. جستوجوی ساده، دستهبندی فیلمها، کنترل پخش و امکان ادامه تماشای محتوا از جمله قابلیتهایی هستند که تجربه کاربر را بهبود میدهند.
VOD همچنین میتواند دسترسی به محتوا را در محیطهای مختلف سادهتر کند؛ از خانه و هتل گرفته تا بیمارستان، سازمان و سیستمهای سرگرمی حملونقل.
برای ارائه VOD چه مواردی اهمیت دارد؟
ارائه یک سرویس VOD مناسب فقط به داشتن مجموعهای از فیلمها محدود نمیشود. کیفیت تجربه کاربر به عوامل مختلفی وابسته است.
سرعت و پایداری شبکه، کیفیت سرور و زیرساخت توزیع محتوا، مدیریت صحیح آرشیو، سازگاری با تلویزیونهای هوشمند و دستگاههای مختلف و همچنین امنیت محتوا، همگی اهمیت دارند.
از طرف دیگر، رابط کاربری سرویس نیز نباید نادیده گرفته شود. اگر پیدا کردن فیلم یا استفاده از امکانات پخش دشوار باشد، حتی یک آرشیو بزرگ نیز نمیتواند تجربه خوبی برای کاربر ایجاد کند.
در سرویسهای حرفهای، امکاناتی مانند مدیریت کاربران، کنترل دسترسی، ثبت آمار تماشا، پیشنهاد محتوا، پرداخت آنلاین و محافظت از محتوای دیجیتال نیز میتوانند نقش مهمی داشته باشند.
آیا هر سرویس IPTV دارای VOD است؟
خیر. وجود IPTV بهتنهایی به معنای وجود حتماً بخش VOD نیست.
بسته به نوع سرویس و امکاناتی که ارائهدهنده در نظر گرفته است، یک سیستم IPTV میتواند فقط شامل شبکههای زنده باشد یا در کنار آنها امکاناتی مانند آرشیو برنامهها، فیلم و سریال، VOD، موسیقی و سرویسهای تعاملی نیز داشته باشد.
بنابراین، هنگام بررسی یک سرویس IPTV، بهتر است فقط تعداد کانالها را معیار قرار ندهیم و امکاناتی مانند VOD، آرشیو محتوا، کیفیت پخش، سازگاری با دستگاهها و قابلیتهای تعاملی را نیز بررسی کنیم.
جمعبندی
IPTV VOD چیست؟ IPTV VOD به بخشی از خدمات IPTV گفته میشود که امکان تماشای محتوای ویدیویی درخواستی را در اختیار کاربر قرار میدهد. برخلاف پخش زنده که زمان انتشار محتوا از قبل مشخص است، در VOD کاربر خودش محتوای مورد نظر را انتخاب کرده و زمان تماشا را تعیین میکند.
VOD با قابلیتهایی مانند انتخاب محتوا، کنترل پخش، دسترسی به آرشیو، جستوج;وی فیلم و امکان استفاده در دستگاهها و محیطهای مختلف، یکی از مهمترین بخشهای تجربه تلویزیون مدرن محسوب میشود.
نکته مهم این است که VOD و IPTV یکی نیستند؛ IPTV بستری برای ارائه محتوای تلویزیونی و خدمات مرتبط از طریق شبکه IP است و VOD میتواند یکی از سرویسهایی باشد که روی این بستر ارائه میشود.
به همین دلیل، هنگام بررسی یا انتخاب یک سرویس IPTV، توجه به وجود VOD و کیفیت امکانات آن میتواند به اندازه تعداد کانالهای زنده اهمیت داشته باشد.
